የታላቁ የዋልድባ ገዳም አጭር ታሪክ
ታላቁ የዋልድባ አበርንታንት ገዳም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ካሉ እጅግ ጥንታዊና ቅዱሳን የገዳማት ማእከላት አንዱ ነው። መሠረቱ ከመለኮታዊ መገለጥ፣ ከሐዋርያዊ ትውፊት እና ጌታችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከሰጠው ቃል ኪዳን ጋር በጥልቅ የተቆራኘ ነው። ዋልድባ ከመሠረቱ ጀምሮ መንፈሳዊ በረሃ፣ የጸሎት፣ የጾም እና ሙሉ በሙሉ ለእግዚአብሔር የመገዛት ስፍራ ሆኖ የተለየ ነው። ለዘመናትም ዓለማዊ ሕይወትን ትተው መንግሥተ ሰማያትን ለሚፈልጉ መነኮሳት መሸሸጊያ በመሆን፣ ኦርቶዶክሳዊት እምነትን ሳይቋረጥ በኖረ የገዳማዊ ሕይወት ትውፊት ጠብቆ ቆይቷል።
የመጀመሪያዎቹ መነኮሳት መድረስ
በአፄ አልዐሜዳ ዘመነ መንግሥት፣ ጥር 11 ቀን 484 ዓ.ም. ሕዝቡ በጥምቀት በዓል አከባበር ላይ ሳሉ በሚንጃር-ሳማ ሰንበት በረከት መድኃኔዓለም በተባለ ቦታ ተሰብስበው ነበር። በታላቅ ደስታ ምክንያት ካህናቱ በማኅሌቱ፣ ምእመናኑም በደስታ እልልታና ሆታ ተጠምደው ሳለ የቅዳሴው ሰዓት አመለጣቸው። እነርሱም እርስ በርሳቸው፦ “የቅዳሴው ሰዓት አልፏል፤ ምን እናድርግ? ጊዜው ካለፈ ቅዱስ ቁርባኑ ይቅርብን?” በማለት ተማከሩ።
ለቅዳሴው ሊገቡ ሲዘጋጁም ከሕንድ የመጣ አባ በኪሞስ የተባለ ባሕታዊ መነኩሴ እንዲህ አላቸው፦ “ታደርጉት ዘንድ የታዘዛችሁት ቅዳሴ ቀድሞ [በመላእክት] ተቀድሷል፤ ነገር ግን በእናንተ ላይ መቅሠፍት ታዟልና የነፍሳችሁን ድኅነት ፈልጉ።
ወደ ኢየሩሳሌም ለመጓዝ የተደረገ ውሳኔ
ይህን ሲሰሙ፣ ወደ እግዚአብሔር ከተማ ወደ ኢየሩሳሌም ለመሄድ ወሰኑ። ቁጥራቸውም አሥር ሺህ ዘጠና ዘጠኝ (10,099) ነበር።
በጉዟቸው ላይ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በሰው አምሳል ተገልጦ ተቀላቀላቸውና “ወዴት እየሄዳችሁ ነው?” ሲል ጠየቃቸው። እነርሱም “ወደ ኢየሩሳሌም እየሄድን ነው” ብለው መለሱለት። እርሱም “እኔ እመራችኋለሁ” አላቸውና በጉዟቸው ሁሉ መራቸው።
በሰቋር የተደረገው ተአምር
ሰቋር በተባለ ስፍራ በደረሱ ጊዜ፣ ጌታ እንዲህ ሲል ጠየቃቸው፦ “ፈጣሪያችሁን በዚህ ብታገኙት፣ አሁንም ወደ ኢየሩሳሌም ለመሄድ ትሻላችሁ?” እነርሱም “ፈጣሪያችንን ካገኘንማ፣ ከዚህ በላይ ምን እንፈልጋለን?” ብለው መለሱ። እርሱም “እኔ ፈጣሪያችሁ ነኝ” አላቸው።
እነርሱም “ስትመራን ቆይተህ ደግ ሰው መስለኸን ነበር፤ አሁን ግን አንተ ‘መሻሂ’ (አታላይ) ነህ?” አሉት። እርሱም “አምላክ መሆኔን እንድታምኑ ምን እንዳደርግላችሁ ትፈልጋላችሁ?” ሲል ጠየቃቸው። እነርሱም “በፊታችን ያለውን ይህን ገደል (ገደልማ ድንጋይ) ሰንጥቀህ ክፍት ካደረግኸው እናምናለን” አሉት።
ወዲያውም የያዘውን በትር ወርውሮ ገደሉን ወጋው/ሰነጠቀው። የዚያም ስፍራ ስም “ሰቋር” (ሰቆረው – ከሚለው ቃል የመጣ፤ ወጋው/ሰነጠቀው ማለት ነው) ተባለ። በትሩ ያረፈበትም ቦታ “አጥላ” ይባላል። በትሩ ካረፈበትም ቦታ የሚጠጡት ውኃ ፈለቀላቸው።
አበርንታንት መድረስ
እነርሱም “በእውነት በባሕርይህ አምላክ ከሆንህ፣ ከአገራችን ከወጣንበት ጊዜ ጀምሮ በሞት፣ በሕመም እና በድካም የተለዩንን ወንድሞቻችንን ሰብስብ፤ በሽተኞችን ፈውስ፣ ደካሞችን አበርታ፣ ሙታንንም አስነሳና እንደገና በአንድ ጉባኤ አሰባስበን፤ ያን ጊዜ በአምላክነትህ እናምናለን” ብለው መለሱለት።
ይህንን ከተናገሩ በኋላ፣ እርሱም ሙታንን አስነሳ፣ ደካሞችን አበረታ፣ ሕመምተኞችን ፈወሰ፤ ሁሉንም በአበርንታንት በአንድነት ሰበሰባቸው።
በዚያም ቅጽበት፣ “በእውነት አንተ በባሕርይህ አምላክ ነህ” በማለት አመኑ፣ በፊቱም በግንባራቸው ተደፍተው ሰገዱ።
እርሱም “በእኔ ካመናችሁ በዚህ ኑሩ፤ ይህ ስፍራ ለእናንተ ኢየሩሳሌም ይሁንላችሁ” አላቸው።
የወይራ ዛፉ እና የመስቀሉ መገለጥ
ከዚህ በኋላ ከአንዱ መነኩሴ የእንጨት መቁጠሪያ ተቀብሎ ተከለው፤ ያንጊዜም አድጎ ትልቅ ዛፍ ሆነ።
ያን ጊዜም ጉባኤ አይሁድን ገለጠላቸው፤ በዚያም በወይራው እንጨት ላይ ተሰቅሎ በስቅለት ዓርብ የተቀበለውን መከራ ሁሉ አሳያቸው።
እነርሱም “ገዳ ለመስቀልከ” (ለመስቀልህ እንሰግዳለን) በማለት ሰገዱለት።
ይህም የሆነው መጋቢት 27 ቀን፣ በዕለተ ዓርብ፣ በስድስት ሰዓት ነበር።
የዋልድባ ዮርዳኖስ
እነርሱም እንዲህ ሲሉ ጠየቁት፦ “ይህንን ስፍራ ኢየሩሳሌም አደረግህልን፤ ነገር ግን አንተ የተጠመቅህበትን ዮርዳኖስን ከየት እናገኛለን?”
እርሱም ሦስት ምንጮች ያሉት ውኃ እንዲፈልቅ አደረገ፤ “ይህ ዮርዳኖስ ይሁንላችሁ” ብሎም ባረከውና ቀደሰው።
ከዚህ በኋላ፣ ባፈለቀላቸው ዮርዳኖስ ውስጥ አጠመቃቸው፤ መነኩሴ አድርጎም ሾማቸው።
ከድንጋይ የቀረጹ አክሊላትንም (ቆብ) አበጅቶ በራሳቸው ላይ ጫነላቸው።
የመጀመሪያዋ ቤተ ክርስቲያን መመሥረትና መቀደስ
በመለኮታዊ ተአምር፣ በ150 አዕማድ ያጌጠች እጅግ ውብ የሆነች ቤተ ክርስቲያንን ገለጠላቸው።
ከአገራቸው ይዘውት በመጡት በመድኃኔዓለም ታቦትም ቀደሰው፤ ለአሥር ሺህ ዘጠና ዘጠኙ መነኮሳትም ቅዱስ ቍርባንን አቀረበላቸው። በመጨረሻም “ከእንግዲህ ወዲህ ይህ ስፍራ የእናንተ ይሁን” አላቸው።